ऐँठन - युद्ध को दस्तावेज

विवेक ओझाद्वारा रचित मदत पुरस्कार बाट समेत पुरस्कृत भइसकेको कृति ऐँठन मैले सुरु गरेको केही दिनमा नै सकेको छु। ऐँठन ले माओवादी १० वर्षे जनयुद्ध को पृष्ठभूमिमा रहेर बबन कुमार लाई मुख्य पात्र बनाई उपन्यास को कथालाई मूर्त रूप प्रदान गरेको छ। लेखकले उपन्यास लेख्दा निकै सुक्ष्म रूपमा विभिन्न घटना परिघटनालाई अध्ययन गरेको कृति पढ्दै गर्दा स्पष्ट रूपमा झलकिन्छ।

ऐँठन ले साँच्चै तवरले ऐँठन गएको जस्तो महसुस गराउँदछ।  माओवादी द्धन्द कालमा तत्कालीन विद्रोही पक्ष जनमुक्ति सेना र सत्ता पक्षिय शाही नेपाली सेनाको तर्फ बाट सोझासाझा जनमानसमा पर्न गएको बर्बरता , हेपाई र पिल्साई लाई सुन्दर ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ। मुख्य पात्र स्वयम एक शिक्षक रहेका हुन्छन। शिक्षक भएको भन्दैमा उनको परिवारलाई एकै पटकमा विध्वंस पारिन्छ त्यसपश्चात् उनलाई मानसिक, शारीरिक यातना दिइन्छ। त्यति मात्र होइन सेनाबाट खेप्नु परेको अकल्पनीय पीडा र तिरस्कार लाई समेटेको छ।

नेपाली वाङ्मयमा माओवादी जनयुद्ध लाई उदगम बिन्दु बनाई धेरै कृति प्रकाशित भएका छन्। ति कृतिले  द्धन्दकाल ले सिर्जना गरेका विभिन्न पक्षलाई  खोतलेको छ तर जुन रूपमा केलाएर खोतल्नु पर्ने हो त्यो चाहिँ खोलिसकेको थिएन जस्तो मलाई लाग्छ। तर यस कृतिले सो समयमा कस्तो किसिमको जघन्य अपराध दुवै पक्षले युद्द को नाममा गरेका छन् भन्ने एक पछि अर्को मुटु लाई नै आङ जिरिङ्ग बनाउने कैयौ कथालाई उठान गरेको छ।
ऐँठन ले  माओवादी कालमा युद्धको नाममा भएका अपराध, सोझा साझा जनताले भोग्नुपरेको चरम दुःख, बलत्कार, हिंसा , मानिसको पशुबत ब्यबहार, मुटुलाई नै छिया छिया बनाउने सीधा जनतालाई दिएको दण्ड का स्वरूप हरू को सूची नै तयार गरेको छ। मैले यस भन्दा अगाडि यसले नराम्रो आकार लिएको सुनेको थिए , पढेको थिए, अलिअलि सानै भए पनि महसुस पनि गरेको थिए। तर कतिसम्म बर्बर , निर्मम रहेछ त्यो समय त्यो अवधि भन्ने यो पढे पछि थाहा पाए। यस कृति ले धरातलिय यथार्थ देखाउनमा सहयोग गरेको छ।

पुस्तक पढ्दै जाँदा कति ठाउँमा त रोकिएको छु, एकटकले किताबलाई स्तब्ध हुँदै हेरेको छु  , सास रोकिएको जस्तो महसुस गरेको छु , यस्तो पनि हुन्छ र, कसरी गर्न सकेका होलान् भनेर बारम्बार प्रश्न ले घोचेको छ। लेखकले साँच्चै नै मुटु दरो बनाएर लेखिएको कृति हो यो। कृतिमा लेखकले हिरोसिमा र महाभारत लाई बिम्ब को रूपमा प्रयोग गरी कथावस्तुलाई अझै चाखलाग्दो बनाउनु भएको छ।
ऐँठन ले मानसिक समस्यालाई पनि उजागर गरेको छ। कसरी वियोग र पीडा का रापले मानिसलाई मानसिक रूप मा असर पार्दो रहेछ र त्यसको खाडल कति गहिरो हुँदो रहेछ त्यसलाई सशक्त रूपमा उठान गरेको छ।  ऐँठन एक दस्तावेज हो। ऐँठन युद्धको नाममा गरिएको अपराध, आम मानिसले भोगेको पीडा र मानसिक यातना  को प्रतीकात्मक पहिचान हो। यसले पाठकलाई नसोचेको पीडामा डुबाउँछ, स्तब्ध पार्छ र युद्धको घाउ अझै पनि ताजा रहेको अनुभूति दिलाउँछ। यसले १० बर्से  युद्धकालको समयका अवशेष लाई पूर्नताजगी गराउन मा विशेष भूमिका खेलेको छ। युद्धकालीन समय को बारेमा बुझ्न चाहने हरुको लागि पढ्नैपर्ने पुस्तक हो ऐँठन।